Stefan Badeni (1885–1961), arystokrata, historyk, eseista, pamiętnikarz, uchodząc we wrześniu 1939 roku przed nawałą bolszewicką na Węgry, spędził tam blisko pięć lat. Kraj ten był mu uczuciowo bliski, lubił i szanował jego mieszkańców, cenił jego kulturę i obyczaje, doskonale znał jego historię, podziwiał jego tryumfy, współczuł nieszczęściom. Był pierwszym na emigracji pisarzem polskim, który swym piórem oddał Węgrom hołd należny za to, co u progu II wojny światowej uczyniły dla zrozpaczonej rzeszy wygnańców w dobie klęski i w latach niewoli ich ojczyzny. Jego poświęcone tematyce węgierskiej szkice wyrosły nie tylko z głębokiej wiedzy znakomitego historyka, ale też z empatii dobrego człowieka, który potrafił przyglądać się ludziom i światu bez uprzedzeń.

Fragmenty recenzji:

Tom esejów Stefana Badeniego Szkice węgierskie jest znakomitym studium stosunków polsko-węgierskich od zarania do czasu zakończenia II wojny światowej, napisanym z głębokim znawstwem przedmiotu i niekwestionowanymi walorami literackimi, w którym historia miesza się z nakreślonymi po mistrzowsku sylwetkami psychologicznymi ludzi w niej uczestniczących. Jako jeden z wątków relacji polsko-węgierskich przedstawia pomoc Węgrów dla uchodźców polskich we wrześniu 1939 r. oraz możliwość późniejszego działania na terenie Węgier polskiej konspiracji, m.in. placówek Armii Krajowej, czego Stefan Badeni był nie tylko obserwatorem (i późniejszym dziejopisem), ale także uczestnikiem, zatem jego relacje mają dodatkowy walor osobistego doświadczenia i autentycznego świadectwa. Pokazuje też, że wydawany po II wojnie światowej w Londynie pod redakcją Mieczysława Grydzewskiego tygodnik „Wiadomości”, w którym wszystkie te eseje miały swe pierwodruki, odgrywał doniosłą rolę w kształtowaniu postaw polskiej emigracji, stając się ważnym forum wymiany myśli politycznych i historycznych, w tym wypadku na temat stosunków polsko-węgierskich.

(Dr hab. Beata Dorosz, prof. IBL PAN)

Książka ta wydobywa z niezasłużonego zapomnienia niezwykłą postać Stefana Badeniego – człowieka o pasjonującej biografii i znacznych zasługach dla polskiej kultury, historyka i publicysty należącego do intelektualnych elit II Rzeczpospolitej, a następnie aktywnego działacza powojennej emigracji. Jego eseje dotyczące problematyki węgierskiej, publikowane w londyńskich „Wiadomościach”, to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chciałby zrozumieć skomplikowaną historię Węgier oraz historyczne, społeczne i polityczne przyczyny, odpowiedzialne za zbliżenie się tego kraju najpierw do kajzerowskich, a następnie do hitlerowskich Niemiec. Równie istotnym ich tematem są mało u nas znane stosunki polsko-węgierskie nakreślone przez Badeniego od średniowiecza do zakończenia II wojny światowej. Teksty Badeniego, znakomite nie tylko pod względem merytorycznym, ale też literackim, pozwalają rozprawić się z wciąż u nas pokutującymi krzywdzącymi uproszeniami i stereotypami dotyczącymi tych tematów. Ich przypomnienie ma jednak nie tylko czysto historyczny walor poznawczy, ale rzuca bardzo ciekawe światło na współczesne Węgry rządzone do niedawna przez antyeuropejską i proputinowską ekipę polityczną.

(Dr hab. Piotr Millati, prof. UG)

Cytaty:

  Badeni nie zdążył napisać większego dzieła, wolał cedzić swą wiedzę, która była olbrzymia, i swą pogodną mądrość, która wynikała z odsunięcia się od chwili, od jej namiętności, żalów, zawodów, w drobnych szkicach, w malutkich rozprawkach, czyni go to jednak zjawiskiem dużo przerastającym utalentowanego eseistę.

Wacław A. Zbyszewski

  Był człowiekiem niezwykłej delikatności uczuć, pogodny, światły i duchem silny. Mógł napisać coś większego. Predestynowały go do tego rzetelność intelektualna, myśl porządkująca, spojrzenie organizujące, poczucie hierarchii, selekcji i syntezy, wiedza związana z określonym poglądem na świat i wynikająca z pochodzenia niechęć do partykularnego widzenia spraw polskich.

Tadeusz Nowakowski

  Nieszczęściem Badeniego było urodzenie. Gdyby przyszedł na świat nie w magnackiej rodzinie, lecz w skromnym inteligenckim środowisku, poszedłby drogą naukową i byłby zapewne najwybitniejszym historykiem naszego pokolenia.

Marian Kukiel

  W pisarstwie Badeniego uważny czytelnik odnajdzie ten chwalebny a rzadki wysiłek, określony przez Conrada jako dążenie „do wymierzania najwyższej sprawiedliwości widzialnemu światu przez wydobycie na jaw prawdy wielorakiej i jedynej”…

Maria Czapska

Spis treści