Cezary Rzęchowski — absolwent filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, historii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i teologii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie; licencjat z teologii dogmatycznej na UPJP II w Krakowie, studia doktoranckie z filozofii i teologii na UPJP II w Krakowie, studia licencjackie z nauk biblijnych na KUL JP II, studia podyplomowe z informacji naukowej na UJ. Autor publikacji naukowych z filozofii religii, metodologii historii i teologii. Prywatnie miłośnik Mądrości i żony — Alicji-Filuni.

Cezary Rzęchowski — graduate of philosophy at the Jagiellonian University, history at the John Paul II Catholic University of Lublin, and theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow; licentiate in dogmatic theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow, doctoral studies in philosophy and theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow, licentiate in biblical studies at the John Paul II Catholic University of Lublin, postgraduate studies in scientific information at the Jagiellonian University. Author of academic publications on the philosophy of religion, methodology of history, and theology. Privately, an admirer of Wisdom and his wife, Alicja-Filunia.

 
Książka Błękitne chabry czyli na krawędzi słowa autorstwa Cezarego Rzęchowskiego jest dwujęzycznym tomem zawierającym dramaty, opowiadania i wiersze, opublikowane również w wersji angielskiej pod tytułem Sky-Blue Cornflowers or on The Edge of The Word w znakomitym przekładzie Anny Popiel.

Autor prowadzi czytelnika przez świat refleksji nad egzystencją człowiekiem, słowem i tajemnicą istnienia. Zebrane utwory łączą wrażliwość poetycką z filozoficznym namysłem, tworząc wielogatunkową opowieść o poszukiwaniu sensu, piękna i prawdy. Twórczość autora wpisuje się w nurt literatury, która stawia pytania ważniejsze od gotowych odpowiedzi, pozostawiając przestrzeń dla osobistej, indywidualnej interpretacji.

Dramat poetycki „Przedwieczorne Triduum” / “Early Evening Triduum” ma własną strukturę hebrajskich pojęć jako systemu scenicznego świata. Autor świadomie rezygnuje z fabuły na rzecz budowania metafizycznej struktury języka — i robi to
konsekwentnie, ale kosztem dostępności emocjonalnej i narracyjnej. Dramat ten jest zarazem zbiorem obrazów opisujących doświadczenie ludzkiego istnienia.

The book Błękitne chabry czyli na krawędzi słowa by Cezary Rzęchowski is a bilingual volume containing plays, short stories, and poems, also published in English under the title Sky-Blue Cornflowers or on the Edge of the Word in an excellent translation by Anna Popiel.

The author guides the reader through a world of reflections on human existence, the word, and the mystery of being. The collected works combine poetic sensibility with philosophical contemplation, creating a multi-genre narrative about the search for meaning, beauty, and truth. The author’s work fits into a literary tradition that poses questions more important than ready-made answers, leaving room for personal, individual interpretation.

This is a highly cohesive poetic drama with its own mythology of Hebrew concepts as the framework of its staged world. The author consciously forgoes plot in favor of constructing a metaphysical structure of language—and does so consistently, but at the expense of emotional and narrative accessibility.

A system of images attempting to describe the experience of existence.

Imię Boga

W każdy piątek Szurim, który był młodzieńcem i pracował w piekarni, przychodził rano do synagogi, następnie szedł do meczetu i do kościoła katolickiego. Nie wierzył w Boga, ale szukał miejsca, w którym mógł zapomnieć o swoich troskach.
  Pewnego ranka spóźnił się do synagogi i zobaczył małą dziewczynkę, siedzącą przed świątynią i liczącą coś na palcach swojej dłoni. Kiedy przechodził obok niej, uśmiechnęła się ironicznie i zapytała Szurima o imię Boga. Młodzieniec zdumiał się. Wszedł do środka synagogi i zastanowił się. Czy ten, który jest nieobecny — pomyślał — ma jakieś imię?
  Po dłuższej chwili udał się do meczetu. Jakież było jego zdumienie, kiedy ujrzał tę samą dziewczynkę, liczącą coś na palcach. Tym razem nie uśmiechnęła się, ale zapytała ponownie o imię Boga. Szurim zaniemówił. Wszedł do meczetu i pomyślał, czy ten, który ma imię, rzeczywiście istnieje.
  Zdenerwowany, popędził biegiem do kościoła. Niemożliwe. Ta sama dziewczynka stała przed świątynią i płakała. Szurim zapytał, co się stało, a ona, szlochając, odparła, że nie zna imienia Boga. Młodzieniec nic nie odpowiedział. Wszedł do świątyni i milczał.
  Po chwili w drzwiach kościoła mały chłopiec zaśpiewał:
— Bóg stał się człowiekiem, ale czy naprawdę zamieszkał pośród ludzi?

The Name of God

Every Friday morning, Shurim, who was a young man working in a bakery, would come to synagogue, and then go to a mosque and to a Catholic church. He didn’t believe in God, but he was looking for a place where he could forget his worries.
  One morning, he showed up late at the synagogue and saw a little girl, sitting in front of the temple and counting something on her fingers. As he walked past her, she smiled ironically and asked Shurim about the name of God. The young man was puzzled. He entered the synagogue and pondered. Does the one who is absent—he thought—have a name?
  After a while, he went to the mosque. How surprised he was, then, to see the same girl, counting something on her fingers. This time she did not smile, but asked again about the name of God. Shurim was speechless. He entered the mosque and wondered if the one who had a name really existed.
  Exasperated, he rushed to the church. Impossible. The same girl stood in front of the temple, crying. Shurim asked her what had happened, and she replied, sobbing, that she did not know the name of God. The young man said nothing. He entered the temple and kept silent.
  A moment later, a little boy sang at the church door:
—God became man, but has He really come to live among people?
 

Wiersze/Poems:

 
Ta droga
To mądrości wątpienie
Ten drogowskaz
To wiary zauroczenie
To bezdroże
To głupców przeznaczenie

This road
Is the doubt of wisdom
This road sign
Is the enchantment of faith
This roadless track
Is the destiny of fools

Śmierć

Nie wysyła
Miłosnych listów i białych róż

Nie zamyka
Bram Szeolu
Na zawsze

Śmierć nie pyta
O imię i powołanie

W milczeniu płacze
Nad grobem dziecka
Samotna

Death

Does not send
Love letters or white roses

Death does not close
The gates of Sheol
For ever

Death does not ask
For name or vocation

Lonely
He cries in silence
Over a child’s grave

Spis treści

* * *

Gdy człowiek bez ratunku ginie w złych losów toni,

Gdy wszystko go zawiodło, wszystko się zda stracone,

I wie, że żadna ludzka siła go już nie broni,

Wtedy do Ciebie Boże modli się o obronę.

Resztą swych sił mdlejących podtrzymać chce nadzieje,

Że dotrze tam, gdzie wieczność i boskie Twoje trwanie,

Gdzie słońce nie zachodzi i nigdy świt nie dnieje,

Gdzie nic się nie zaczyna i nic nie kończy, Panie!

                    1941

Wiersze marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza z lat wojny budziły zainteresowanie nie tylko biografów naczelnego wodza, ale i czytelników. Kiedy ukazały się w roku 1948 w „Kulturze”, stały się małą sensacją na wychodźstwie nie tylko dla piłsudczyków. Są dokumentem poświadczającym żywotność romantycznej i młodopolskiej konwencji literackiej w tragicznych dla wspólnoty narodowej latach II wojny światowej. Niewątpliwie znajdą się czytelnicy, którzy docenią ich czytelność, komunikatywność, wyrazistość – a więc cechy, które w poezji pierwszej połowy XX wieku nie były bynajmniej powszechne. Kulturę literacką Śmigłego-Rydza ukształtowała szkoła galicyjska i początek stulecia. Znać, że był czytelnikiem Przerwy-Tetmajera, Kasprowicza, Koraba-Brzozowskiego, Tadeusza Micińskiego.

Dzieje rękopisu są sensacyjne i wpisane w dzieje najnowsze. Ponadto ranga osób, które się opiekowały manuskryptem, jest tej miary, że o wszystkich perypetiach należy opowiedzieć. Autor opracowania wywiązał się z obowiązku edytorskiego znakomicie. Co więcej, napisał swój tekst ze swadą i polotem, wtajemniczając czytelnika w splot trudnych historyczno-literackich i politycznych wątków. Ktokolwiek będzie chciał sprawę poznać, znajdzie we wstępie wszystkie potrzebne informacje. Ale też jest to znakomita lektura.

Prof. dr hab. Andrzej Stanisław Kowalczyk

Nota edytorska

Podstawą niniejszej edycji była przygotowana przez Jerzego Stempowskiego (ps. Paweł Hostowiec) publikacja E. Śmigły-Rydz, Wiersze, „Kultura” (Paryż) 1948, nr 6, s. 71-79, którą skonfrontowano z edycjami E. Śmigły-Rydz, Dążąc do końca swoich dróg, Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn 1989 i W. J. Wysocki, Edward Śmigły-Rydz malarz i poeta, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 1997, s. 68-80.

Edycja paryska została omówiona w posłowiu. O ponad czterdzieści lat późniejszą edycję londyńską przygotował Krzysztof Münnich (1923–2022), syn płk. dypl. Tadeusza Münnicha (1893–1959), ostatniego głównego adiutanta Naczelnego Wodza, Marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza. Edytor oparł się na odpisach znajdujących się w archiwum Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie. Ani ich pochodzenie, ani też drogi, jakimi trafiły one do Londynu, nie były edytorowi znane. Kolejność wierszy była inna niż układ przyjęty w edycji paryskiej; edytor nie ujawnił kryteriów, jakimi się kierował.

Wiesław J. Wysocki odnalazł w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku jeden nieznany wcześniej wiersz (inc. Gdy jesienny wiatr pozapalał łuny). Utwór ten nie wszedł  do niniejszej edycji, gdyż stanowi raczej zamiar wiersza, jego wstępny szkic, niż skończony utwór.

Edytor zrezygnował również z dwóch innych wierszy, odbiegających intencją i wyrazem od pozostałych, W chwili odprężenia i inc. Nie dziwię się zbytnio, nie dziwię, utrzymanych w stylistyce zjadliwej, nieledwie brutalnej satyry, w których autor nieoględnie srożył się na swoich przeciwników politycznych.

Poza uwspółcześnieniem pisowni zaimków i poprawieniem interpunkcji, zachowano wierność oryginałowi.

Posłowie jest dostosowaną do potrzeb niniejszej edycji rozszerzoną wersją artykułu opublikowanego na łamach kwartalnika „Konteksty Kultury” 2025, nr 3. Jego uważny czytelnik dostrzec w nim może coś, co wyda mu się niekonsekwencją. Otóż w tekście głównym pisownia nazwiska występuje w formie Śmigły-Rydz, natomiast w cytatach i przypisach zdarza się forma Rydz-Śmigły. Nie są to formy równoprawne, prawidłowa jest tylko pierwsza z nich, edytor wszakże nie ma aż tak daleko idących uprawnień, by zmieniać brzmienie wypisów czy tytułów tekstów, na które się powołuje. Cokolwiek mówiłyby o tym słowniki, jedynie poprawną formą pisowni nazwiska marszałka jest forma przyjęta ustawowo przed wojną, ustawa stwierdzała bowiem, że pseudonimy z okresu walk o niepodległość mogą być dodane do nazwiska trwale i dziedzicznie, ale tylko przed nazwiskiem rodowym. Zatem jedynie poprawna forma nazwiska marszałka brzmi Śmigły-Rydz, tak też on sam się podpisywał i taka widnieje na jego grobowcu. Zainteresowanych odsyłam do: J. Garliński, Prawidłowe brzmienie nazwiska marszałka Śmigłego-Rydza w związku z recenzją Jerzego Korczaka z książki „Kwatera 139”, „Zeszyty Historyczne”, z. 96, Paryż 1991, s. 232.

Zdjęcie autora, wykonane w Warszawie u schyłku listopada 1941 roku, pochodzi ze zbiorów Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie (sygn. A.13092, spis 2529/2014, zał. nr 137), natomiast jego autograf został wyizolowany z dedykacji na fotografii ofiarowanej Adamowi Papéemu (domena publiczna).

Wyrazy wdzięczności za pomoc okazaną edytorowi zechcą przyjąć Pani Anna Romaniuk, kierownik Zakładu Rękopisów Biblioteki Narodowej w Warszawie, Pani Aneta Solowska z Sekcji Zbiorów Specjalnych Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie, Pani Magdalena Orlicka-So z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz Pan Daniel Guzman z Muzeum Polskiego w Rapperswilu.

Niniejsza publikacja nie byłaby możliwa bez wsparcia ze strony przyjaciół, którym edytor składa w tym miejscu najserdeczniejsze podziękowania.

Krzysztof Ćwikliński

Spis treści

Grzegorz Musiał (ur. 1952 w Bydgoszczy). Dr n. med. okulista, nadal praktykuje zawodowo w rodzinnym mieście. Pisarz, poeta, tłumacz współczesnej poezji amerykańskiej. Członek PEN-Clubu i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Autor powieści, dzienników podróży, zbiorów wierszy, tłumaczył m.in. na j. angielski, j. francuski, j. niemiecki, j. rosyjski, j. węgięrski. Laureat nagród literackich m.in., S. Piętaka, im. Kościelskich, stypendysta Fundacji Fulbrighta oraz International Writing Program w USA, Hawthornden w Wielkiej Brytanii.

Tędy wędrował przez rok ksiądz Stanisław, tymi brukowanymi zaułkami zanurzającymi się z jednej strony w gęstwę staromiejskiej zabudowy, a z drugiej prawie zwisającymi nad lustrem rzeki ciągami kamieniczek, jakby „po kostki” zanurzonych w wodzie wśród kaczek i tataraków, co temu fragmentowi miasta między większym jazem na ulicy Mennica a mniejszym, który u stóp Fary toczy spienione wody w dół, ku wysepce Świętej Barbary nadało chlubne, acz nieco przesadne miano „Wenecji Północy”. Szczupłą sylwetkę młodego wikarego z twarzą pochyloną nad stronicami brewiarza zapamiętał niejeden tutejszy wiekowy kamień młynów i nadrzecznych gospód, czy stary domek zakrystiana obok huczącego dniem i nocą jazu. Może i tu, pod źródełkiem cieknącym po skałkach w kamiennej grocie, gdzie pod figurą Matki Bożej klęczy mała Bernadetka, przysiadł nie raz w zadumie, nie chcąc jeszcze wracać do swego pokoju przy Farnej 8, gdzie kwaterowano wikarych.

Gusen 28.10. 1940… „Kochana Siostro!..”  (…) Ten list jest poszatkowany nożyczkami cenzora, prześwitują linijki wycięć, gdzie widocznie pojawiły się „treści wywrotowe”. A jakie wywrotowe treści mógł przemycić więzień obozowy zepchnięty na dno ziemskiego piekła? Jaką niebezpieczną dla Trzeciej Rzeszy informację? Że tęskni za jasnym niebem, na którym rysuje się wieżyczka kościoła w Bieganowie? Że żałuje dzieci, których w tym roku nie poprowadził do I Komunii Świętej? I brak mu skrzypu parkietu w gabinecie? Kwakania kaczek na stawie? Zapachu jabłek w sieni, pewnie jeszcze ostatnie czerwienieją tu i ówdzie, w trawie za plebanią?

Grzegorz Musiał, Wujek Stasiu, fragmenty

Autor tej publikacji — bratanek ks. Stanisława Musiała — wykonał mrówczą pracę i pięknym językiem opowiedział losy ks. Stanisława Musiała, jak również w szerokim kontekście opisał losy całej rodziny. Dodatkowo ukazał tło społeczno-gospodarcze regionu, w którym mieszkała rodzina. […] Poznajemy tam niezwykle barwny i najbliższy prawdzie opis wydarzeń z życia śp. ks. Stanisława Musiała. Dowiadujemy się o szczegółach z jego dzieciństwa, okresu młodości, przygotowania do kapłaństwa i bogatego życia kapłańskiego, zakończonego męczeńską śmiercią w Dachau w dniu 24 grudnia 1940 roku. Postać ks. Stanisława Musiała, który miał okazję uciec z więzienia i w ten sposób uniknąć wywózki do obozu, a tego nie uczynił ze względu na konsekwencje (wiedział, że przez jego ucieczkę zginie kilku współwięźniów), jest przykładem heroiczności i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Podejmuje on niełatwą decyzję „swoje życie czy życie innych”. Rezygnuje z ucieczki, a będąc w obozie, zachęca współwięźniów do modlitwy za oprawców, o czym wspominają świadkowie. 

Słowo od Biskupa Bydgoskiego

ks. dr. Krzysztofa Włodarczyka

(fragment)

Ofiara z życia złożona przez ks. Stanisława nie była przypadkowa, nie była również sumą wypadków i okoliczności działań wojennych, ale była świadomą i dobrowolną ofiarą złożoną dla ratowania bliźniego. „Ja tego zrobić nie mogę (…) za ucieczkę jednego więźnia rozstrzelają trzech (…). Nie mogę narazić na śmierć trzech moich przyjaciół i towarzyszy niedoli, aby samemu się wyratować. Nie pozwala mi na to mój honor i sumienie chrześcijańskie.” Słowa wypowiedziane przez ks. Stanisława, w chwili, gdy proponowano mu realną szansę ucieczki, są najlepszym dowodem, że mamy do czynienia z wyjątkowym człowiekiem, który znał wartość ludzkiego życia i życie drugiego przedkładał nad swoje. Można by się pokusić o stwierdzenie, że jest to jeszcze jeden kandydat na ołtarze, którego Kościół w niedalekiej przyszłości postawi nam jako wzór świętości. Bez wątpienia jest to postać, którą należy bliżej poznać i na nowo odkryć. Jest jeszcze jednym z wielu „nieznanych żołnierzy wielkiej sprawy Bożej”, który dzięki trosce i staraniom wielu osób (…) stanie się docenionym, a jego życie, dzieło i męczeńska śmierć niezapomniane (…) przez kolejne pokolenia Polaków.

ks. dr Paweł Hoppe — przedmowa (fragment)

Spis treści

Cezary Rzęchowski — absolwent filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, historii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i teologii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, licencjat z teologii dogmatycznej na UPJP II w Krakowie, studia doktoranckie z filozofii i teologii na UPJP II w Krakowie, studia licencjackie z nauk biblijnych na KUL JP II, studia podyplomowe z informacji naukowej na UJ. Prywatnie miłośnik Mądrości i żony — Alicji-Filuni.

Cezary Rzęchowski — absolwent filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, historii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i teologii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, licencjat z teologii dogmatycznej na UPJP II w Krakowie, studia doktoranckie z filozofii i teologii na UPJP II w Krakowie, studia licencjackie z nauk biblijnych na KUL JP II, studia podyplomowe z informacji naukowej na UJ. Prywatnie miłośnik Mądrości i żony — Alicji-Filuni.

Cezary Rzęchowski — graduate of philosophy at the Jagiellonian University, history at the John Paul II Catholic University of Lublin, and theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow; licentiate in dogmatic theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow, doctoral studies in philosophy and theology at the Pontifical University of John Paul II in Cracow, licentiate in biblical studies at the John Paul II Catholic University of Lublin, postgraduate studies in scientific information at the Jagiellonian University.
Privately, an admirer of Wisdom and his wife, Alicja-Filunia.

Ta droga
To mądrości wątpienie
Ten drogowskaz
To wiary zauroczenie
To bezdroże
To głupców przeznaczenie

This road
Is the doubt of wisdom
This road sign
Is the enchantment of faith
This roadless track
Is the destiny of fools

Wojciech Banach (1953–2022)— całe swoje życie związał z Bydgoszczą, poeta, inżynier, kolekcjoner. Autor dwudziestu jeden książek poetyckich i trzech albumów kolekcjonerskich. W latach 1975–1981 był członkiem Grupy Faktu Poetyckiego „Parkan” i Koła Młodych ZLP, a od 1990 r. należał do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W roku 2005 otrzymał Nagrodę Artystyczną Prezydenta Bydgoszczy. W 2007 r. został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi. Za tomy poetyckie: Odgrodzony przez przypadki (2008) i Czas przestawienia (2014) otrzymał „Strzałę Łuczniczki” (2009, 2015) — nagrodę literacką Prezydenta Miasta. W 2011 r. uhonorowany Medalem NSZZ „Solidarność” Zasłużony dla Regionu Bydgoskiego, a w 2016 r. nagrodzony „Za twórczy wkład w kulturę chrześcijańską”. W 2019 r. otrzymał Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Od 2011 do 2022 r. był prezesem zarządu Bydgoskiego Oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1990 r. podjął stałą współpracę z Galerią Autorską Jana Kaji i Jacka Solińskiego w Bydgoszczy, która trwała do ostatnich dni życia poety.

Głównym tematem jego poetyckiej twórczości jest czas, w którego wszechwładnym, wartkim nurcie dzieje się i spełnia ludzkie życie. Bohaterowie wierszy, jak i sam poeta w utworach autobiograficznych — są zanurzeni w historii. Tej wielkiej — wojennej oraz tej małej, która toczy się tu i teraz. Doświadczana najbardziej bezpośrednio, opowiedziana jest równie spokojnie i z dystansu. Właściwie tylko taki podmiot liryczny interesuje Banacha — świadomy swego istnienia, zauważający zmiany zachodzące w nim i wokół niego, otwarty na innych, przyznający się do własnych niepowodzeń, błędów, a także upadków, czyli ludzki, autentyczny. Bo w tej poezji liczy się konkret: człowiek i zaobserwowana sytuacja. Tylko w ten sposób można przekazać prawdę o sobie samym, innych i rzeczywistości, a fragmentowi z życia nadać wagę symbolu. […] Wojciechowi Banachowi, do „pewnego momentu”, niczego we własnej poezji nie brakowało. Niczego więcej od niej nie oczekiwał. Określił, w jakim stopniu otworzy się wewnętrznie przed odbiorcą, a nawet więcej — w jakim stopniu otworzy się na własną poezję, czyli jakby na lustro w sobie samym. I oto, stopniowo i bardzo wyraziście poszerzył obszar jej oddziaływania, dopełnił swój obraz rzeczywistości. Sam w sobie „coś” pogłębił, albo nawet wydrążył.

Hanna Strychalska, „Wojciech Banach — poeta w rzeczywistości. Egzystencja, historia, poezja” (fragmenty)

Wojciech Banach jest w swojej poezji krytycznym, nieufnym, zbuntowanym diagnostą współczesności, który sprawdza na sobie samym — w swoich życiowych i twórczych doświadczeniach, w rytmach swoich wierszy — jej powikłany puls. […] choć był obdarzony buntowniczym temperamentem, to jednak nie eksponował go zbytnio w codzienności. Ale o tym, że taki był, świadczyło jego zaangażowanie w sprawy społeczne, zadziorność, konsekwencja i wybuchowość w sytuacjach napięć i kryzysów, zwłaszcza podczas przełomu solidarnościowego w latach 1980–1982. […] A ponieważ w świecie poetyckim Wojciecha Banacha niezwykle ważną rolę odgrywa spór ze sobą, z innymi, ze światem, czyli z życiem wewnętrznym i wyzwaniami współczesności, zaś kontekstem i tłem tego sporu jest zanurzenie i penetrowanie codzienności i potoczności, to egzystencjalne sytuacje i wydarzenia poprzez wynajdywaną symbolikę urastają w jego wierszach do rangi metafizycznych problemów i rozpoznań. I noszą znamię metafizycznego buntu. […] Tajemne partnerstwo, niczym pokrewieństwo, w tej relacji człowiek — Bóg, zostaje dopełnione ironicznie, zadziornie, przez ludzką ułomność, „wypomnianą” Stwórcy, za pośrednictwem współczesnego idiomu o cierpieniu wizerunku. […] Bo w „cierpieniu Twojego wizerunku” ujawnia się zarówno cierpienie człowieka jako stworzonego przez Boga, jako właśnie boskiego, choć niedoskonałego wizerunku, ale także jako cierpienie samego Boga. […] Ironiczny akcent skrywa się w antropomorficznym rzutowaniu na Boga ludzkich odczuć. Jakby Bóg mógł niczym człowiek mieć kłopot z własnym wizerunkiem. Sądzę jednak, że uwspółcześniona warstwa znaczeniowa nie powinna całkowicie przesłaniać tego, że relacja człowiek — Bóg zostaje naznaczona tragicznym rozdźwiękiem, buntem, ale jakby ukrytym w tej wizerunkowej stracie — jak powiada się zgodnie z innym idiomem.

Marek Kazimierz Siwiec, „Bunt w imię ‘wielkości i formatu człowieka’” (fragmenty)

Spis treści

Od redaktorów

Wprowadzenie

Krzysztof Ćwikliński urodził się 6 października 1960 roku w Ciechocinku. Debiutował 25 lutego 1979 roku wierszami zamieszczonymi w gdańskim tygodniku „Czas”. Ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Opublikował zbiory poetyckie: Miejsce po odejściu (1983), Listopad biskupa Jansena (1986), Sztuka ucieczki (1987), Teka miedziorytów (1987), Królewiec i inne wiersze (1992), Morze Śródziemne (1992), Kropelka krwi (1999) oraz Książę poetów żegna ukochane miasto (2009). Zredagował cztery antologie poetyckie: Na śmierć poety (1997), Rozkwita pamięć pomiędzy wierszami (2000), Miasto pod niebem z ciemnego szkła (2001) i Dziesięć tysięcy słów poezji (2002). Przygotował również antologię Miasto z porannej mgły. Sandomierz w poezji polskiej XX i XXI wieku. Jego utwory tłumaczono na języki angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, norweski, rosyjski, bułgarski, słoweński i węgierski.

„Świat poetycki Krzysztofa Ćwiklińskiego to świat antynomii i dychotomii. Ja liryczne funkcjonuje między początkiem a końcem, życiem a śmiercią, żywymi a umarłymi, bytem a niebytem, ciemnością a jasnością. Podmiot liryczny równocześnie jest i nie jest, zmaga się z ciałem i duchem, z duszą i sercem, na granicy snu i jawy. Pragnąłby ogarnąć wszystko, jednak aby do tego doszło, powinien wcześniej ogarnąć nic; nic, czyli nicość. Ogarniając wszystko i nic, być może uda mu się stworzyć — czy może lepiej odtworzyć, zrekonstruować — całość. Bo przecież o to właśnie chodzi: zbudować całość z drobiazgów, strzępów, fragmentów rozsypanych po wszechświecie.”

Z Posłowia Janusza Drzewuckiego.

Spis treści

Tadeusz Buksiński, ur. 11 grudnia 1942 r., ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika oraz studia filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 1973 obronił na UW pracę doktorską pt.: „Problem poznania w amerykańskiej filozofii i historiografii XX wieku”. Od roku 1993 profesor tytularny.
Stypendysta międzynarodowych fundacji: Alexander von Humboldt Stiftung, Oxford Hospitality Scheme, The Council of Research in Values and Philosophy.

Założyciel i redaktor Wydawnictwa Naukowego Instytutu Filozofii UAM. W latach 1987–2001 Kierownik Zakładu Filozofii Humanistyki Instytutu Filozofii UAM; w latach 1988–1996 zastępca dyrektora Instytutu Filozofii UAM ds. naukowych. W okresie 1999–2012 dyrektor Instytutu Filozofii UAM.
Autor ponad 150 książek i artykułów, opublikowanych w kraju i za granicą. Specjalizujący się w metodologii nauk społecznych, filozofii polityki oraz w etyce i antropologii filozoficznej. Najważniejsze książki: Moderność (2001); Współczesne filozofie polityki (2006); Etyka ewangeliczna (2012); Aksjologia i etyka polityki (2018); Prawdy w polityce (2018); Metafizyka energetyczna ewangelii (2021); Człowiek energetyczny (2024).

Książka poświęcona jest istotnościowej strukturze człowieka. W pierwszej części scharakteryzowano dwanaście koncepcji człowieka, pod kątem struktur istotnościowych. Wyróżniono koncepcje monistyczne, dualistyczne, tertialistyczne i quartalistyczne (czterowymiarowe) oraz ich odmiany.
W drugiej części książki autor dokonał próby przedstawienia swojego stanowiska w kwestii struktur esencjalnych człowieka. Zaprezentował metafizykę energetyczną rzeczywistości. Człowiek jest w niej pojmowany jako istota energetyczna. W jego skład wchodzą energie fluidalne, spetryfikowane, sterownicze i koordynujące. Struktury istotnościowe, których jest wiele w człowieku, różnią się między sobą rodzajem energii fluidalnych i spetryfikowanych (cielesnych). W książce wymieniono i omówiono siedem struktur: fizyczną, biologiczną (witalną), psychiczną, mentalną, noetyczną (deontologiczno-aksjologiczną), mistyczną i mesjańską. Scharakteryzowano też siedem części składowych, czyli siedem rodzajów władz układu sterowniczego człowieka. Ja i jaźń zostały potraktowane jako superwładze człowieka.
Autor nie polemizuje wprost z interpretacjami człowieka, które wskazują na jednowymiarowość lub nijakość życia współczesnych ludzi i krytykują takie życie. Książka bowiem traktuje problem wielowymiarowości istotnościowych struktur na poziomie ontologicznym. Autor stara się wykazać, że — niezależnie od sposobu życia i zachowań poszczególnych jednostek i całych społeczeństw — człowiek konstytuowany jest przez wiele struktur istotnościowych, chociaż nie każdy w pełni je sobie uświadamia i realizuje w trakcie życia. Im struktury są głębsze, tym wymagają większego wysiłku w celu ich uświadomienia i realizacji. Bez tego wysiłku tkwią w ludziach jako potencje lub ujawniają się w sposób chaotyczny.

Spis treści

Marek Kazimierz Siwiec (ur. 3 marca roku 1950 w Kętrzynie) poeta, filozof, profesor Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Autor książek poetyckich i filozoficznych oraz kilkudziesięciu rozpraw i szkiców z estetyki i krytyki artystycznej. W stanie wojennym działał w podziemnej „Solidarności”. W latach 1987–1988 przebywał w Londynie, gdzie pracował na budowie.
Fot. H. Strychalska

Opublikował książki poetyckie: Odwrócone lustro (1979), Twój świt ucieka nad ranem (1984), Kostka (1990), Żyłka (2011), Kto (2013), Blask (2018), Przebłysk, wiersze londyńskie (2019), Okno pogody (2020), Przyjaźń (2021). Wiele jego wierszy ukazało się w pismach literackich, m.in. „Poezji”, „Nowym Wyrazie”, „Kwartalniku Artystycznym”, „Okolicy Poetów — Kwartalniku”, „Frazie”, „Toposie”, „Twórczości”, w antologiach, a także było prezentowanych w radiu i telewizji.

Ważne miejsce w jego dorobku zajmują prace filozoficzne: Od Platona do Beardsleya. Drogi estetycznej metakrytyki (2005); Los, zło, tajemnica. Ku twórczym źródłom poezji Aleksandra Wata i Czesława Miłosza (2005); Źródło i tajemnica, ku metafizyce twórczości (2022). Współredagował książki: Rozumieć cierpienie? Wokół myśli Jana Pawła II i pytań o przyszłość chrześcijaństwa (2010) oraz Poznawanie Kazimierza Hoffmana. Filozoficzno-kulturowe źródła i konteksty (2011). Redagował i współredagował pięć monograficznych tomów „Filo-Sofiji” o twórczym źródle.

Krzysztof Derdowski poświęcił jego twórczości poetyckiej a także filozoficznej, zwłaszcza w odniesieniu do problemu wolności, książkę Kto w wielkiej gonitwie życia… Rzecz o poezji Marka Kazimierza Siwca (2015). Marek K. Siwiec otrzymał Nagrodę im. Ryszarda Bruno-Milczewskiego za rok 2015 w Dziale Poezji. Jest również laureatem bydgoskiej nagrody Strzała Łuczniczki w roku 2019 za poetycką książkę Blask.

Spis treści

„Do sygnatury głowy”

„Sygnatura róży”

„Sygnatura zła”

„Wolne słowo”

Grzegorz Musiał (1952), lekarz, pisarz, poeta, autor powieści, tomów wierszy, przekładów współczesnych poetów amerykańskich. Członek PEN-Clubu i członek-założyciel Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Więzień stanu wojennego. Laureat nagród literackich m.in. S. Piętaka, S. Wyspiańskiego, Kościelskich, Strzały Łuczniczki (za powieść o Tamarze Łempickiej pt. Ja, Tamara). Dwukrotny stypendysta International Writing Program w Iowa City i Fundacji Fulbrighta. Jego utwory tłumaczono m.in. na angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, rosyjski, rumuński, czeski. Mieszka w Bydgoszczy.

Zbiór wierszy z lat 1995–2010 zawiera nieliczne wiersze publikowane wcześniej na łamach czasopism poetyckich takich, jak: „Twórczość”, „Poezja”, „Odra” czy „Kwartalnik Artystyczny”, a także wiersze w większości po raz pierwszy wydane.
Poezja Grzegorza Musiała, napisana językiem precyzyjnym i lekko klasycyzującym, uwydatnia motywy najważniejsze dla ludzkiego egzystowania: przemijanie, umieranie, śmierć, wiarę w Boga, miłość oraz najistotniejsze dla bytowania człowieka tradycje kulturowe śródziemnomorskie, europejskie i narodowe. Świat dzisiejszy został na nich ufundowany, chociaż czasy nam współczesne w swym pośpiechu zdają się znosić te motywy i gubić w technologiczno-informatycznych procedurach.
Człowieka zmęczonego takim stanem rzeczywistości, tym bardziej w czasach pandemii, poezja Grzegorza Musiała obdarza wysmakowaną poetyką, przywracając właściwą miarę ludzkiego losu.